Wat zijn hierbij je eerste associaties? Zijn ze gekleurd door Bevrijdingsdag, de dag waarop deze column verschijnt? Even een paar al dan niet toevallige associaties.
Bevrijdingsdag is een dag waarop vele vlaggen voluit wapperen, als de wind tenminste meewerkt. Vlaggen zijn voor mij een teken van trots. Veel medezeggenschappers zijn ook trots. Zelfs als het overleg niet altijd even goed gaat, er het nodige aan te merken is op de bedrijfsvoering: er is trots. Vind ik mooi.
Oorlog en medezeggenschap, niet echt een gelukkige combinatie. Doet me denken aan mijn motivatie om beroep te doen op de Wet Gewetensbezwaren, alweer een tijdje geleden. Mijn belangrijkste punt was toen dat, in geval van nood, er in de loopgraaf moeilijk een discussie kon worden gestart over wel of niet gaan schieten in het geval dat de vijand in het oog kwam. Je hebt dan de leidinggevende te volgen in zijn orders, zijn bevelen. Eigen verantwoordelijkheid, eigen inzicht is dan van ondergeschikt belang, misschien zelfs wel niet aanwezig. Vrijheid van denken en handelen? Niet echt, maar is dat ook erg in een dergelijke situatie?
Afgelopen week had ik een interview met de bestuurder van een woningbouwvereniging. Eén van de onderwerpen was de gelijkwaardig in overleg. Deze bestuurder gelooft daar niet zo heel erg in. Uiteraard wel in de wettelijke gelijkwaardigheid, maar in de praktijk ervaart hij het anders. De bestuurder is en blijft de leidinggevende, een leidinggevende benader je niet als gelijke, er zit altijd een bepaalde reserve in. Niet omdat hij dat wil, maar omdat zijn medewerkers kennelijk niet anders kunnen. Hoe vrij ben je, als medezeggenschapper, in een dergelijke relatie. Hoe vrij ben je om beslissingen van de bestuurder te bekritiseren, zelfs af te wijzen? Formeel geen probleem, maar kennelijk zit er wel frictie in vrijheid van denken en voelen.
Hoe vrij ben je nog als organisatie dezer dagen van verdergaande internationalisering en centralisering? Steeds vaker kom ik in contact met medezeggenschap waarbij de feitelijke zeggenschap ver weg, soms achter een grens, zit. Voor de formele medezeggenschap is daar wel een mouw aan te passen, zeker gezien de jurisprudentie, maar is in deze bedrijven werkelijk een vrijheid van handelen, of alleen een vrijheid van het opvolgen van de oukazes vanuit de hoofdvestiging?
Hoe vrij ben je, als medezeggenschapper, om te doen en zeggen wat je zelf zou willen? Velen voelen zich gekozen vertegenwoordiger, wat ze feitelijk ook zijn, waarbij de last en ruggespraak zwaar weegt. De achterban bepaalt, of toch niet? Ik vind het goed om je hier bewust van te zijn, bewuste keuzes te maken. Ik denk niet dat de achterban moet bepalen, maar wel dat je alle beslissingen moet (kunnen) uitleggen aan je collega’s. Wat zijn je beweegredenen geweest, al dan niet strategisch. Volledige vrijheid van spreken en handelen is misschien niet echt sprake. Het mooie van medezeggenschap is immers dat het gaat om mede zeggen, dus niet alleen in je uppie.
Bevrijdingsdag. Voor sommigen nog een vrije dag. Gelukkig ook voor de meesten een dag om, samen met 4 mei, even stil te staan. Niet altijd is stilstand achteruitgang.
