Oorzaken van de problemen zijn aan de ene kant de globalisering die maakt dat de belangrijkste bedrijfsbeslissingen buiten het bereik en de invloedssfeer van de medezeggenschap worden genomen, en aan de andere kant de werknemers die terecht of ten onrechte minder behoefte voelen aan een collectieve vorm van inspraak en belangenbehartiging. Het lijkt dus niet zo goed te gaan met de or.
Als we bij het evalueren van de medezeggenschap alleen of vooral multinationale ondernemingen als maatstaf nemen, zoals in enkele spraakmakende onderzoeken uit 2007 is gebeurd, komen we vooral onoplosbare problemen tegen en lopen we het gevaar dat we de or die in veel Nederlandse ondernemingen goed functioneert, de put inpraten. Bovendien heeft een minderheid van de ondernemingen feitelijk te maken met beslissingen die in het buitenland worden genomen. Maar het is niet zonder meer waar dat de or niets meer te zeggen heeft als in een ver buitenland beslissingen worden genomen over een onderneming. Het is nog altijd zo dat de Nederlandse bestuurder de betreffende beslissing voor advies moet voorleggen aan de or, en het hangt van de kracht van de medezeggenschap af of er sprake is van invloed.
De discussies over de mogelijke toekomstige modellen en scenario’s gaan niet over de vooronderstellingen, zeg maar de criteria waaraan medezeggenschap moet voldoen, willen we nog kunnen spreken van medezeggenschap. Medezeggenschap, in welke vorm dan ook, moet voldoen aan drie criteria: democratisch, dualistisch en doelgericht. Zonder dat geen medezeggenschap.
Medezeggenschap van werknemers moet worden uitgeoefend door mensen die op democratische wijze zijn gekozen door en uit de werknemers van de onderneming. Medezeggenschap is in die zin specifieker dan werknemersparticipatie. De or staat als zelfstandig orgaan, met een eigen wettelijke status, naast de hiërarchie van de organisatie, terwijl andere vormen van inspraak van werknemers plaatsvinden binnen de organisatieverhoudingen zelf
.Dualisme is het onderscheid tussen het ondernemingsbestuur dat bestuurt en de werknemersvertegenwoordiging die controleert. De medezeggenschap bevindt zich in een positie tegenòver de bestuurder bevindt, en is niet een werknemersvertegenwoordiging die samen met de ondernemer de onderneming bestuurt. Daarin onderscheidt de medezeggenschap zich van andere groepen binnen de onderneming die zich met het beleid bezighouden, al zouden deze groepen nog zo’n breed draagvlak binnen de onderneming kunnen hebben.
Als de or democratisch gekozen is en een dualistische verhouding heeft tot het ondernemingsbestuur, wat moet de or daar dan verder mee? Doelen stellen en behalen. Niet meer en niet minder. De or moet verschil maken voor de werknemers in de onderneming.
Zonder de drie D’s zou er geen sprake meer zijn van medezeggenschap zoals we die nu kennen.
